25.4 °C
Độ ẩm: 99 %
Sức gió: 12 km/h
Liến kết web  

chuyên mục xem nhiều  
KỸ THUẬT TRỒNG TRỌT: 9729 Lượt
Lượt truy cập  
13/09/2018 11:03
Khai thác và phát triển nguồn gen Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam làm nguyên liệu sản xuất thuốc

Việt Nam có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú và đa dạng với 5000 loài cây thuốc. Tuy nhiên, hiện mới chỉ có khoảng trên 300 loài chính thức được khai thác, thu hoạch từ nguồn cây thuốc mọc tự nhiên và trồng trọt. Theo số liệu thống kê của ngành Y tế, mỗi năm ở Việt Nam tiêu thụ từ 50.000 - 60.000 tấn các loại dược liệu khác nhau để sử dụng trong y học cổ truyền làm nguyên liệu cho công nghiệp Dược và xuất khẩu. Trong đó, trên 2/3 khối lượng này được khai thác từ nguồn cây thuốc mọc tự nhiên và trồng trọt trong nước. Với nhu cầu sử dụng các loài dược liệu làm thuốc ngày càng tăng, do khai thác liên tục trong nhiều năm không chú ý tới bảo vệ tái sinh, cộng với nhiều nguyên nhân khác đã làm cho nguồn tài nguyên dược liệu Việt Nam bị giảm sút nghiêm trọng, nhiều loài đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng (gồm 144 loài), cụ thể là: Vùng phân bố tự nhiên của các loài cây thuốc bị thu hẹp; sự giảm sút nhanh chóng khả năng khai thác những loài cây thuốc và động vật làm thuốc có nhu cầu sử dụng cao và vốn trí thức bản địa về cây thuốc của cộng đồng bị mai một và lãng quên... Chính vì vậy, cần phải có những nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm sinh học và chất lượng của các nguồn gen có giá trị nhằm khai thác và phát triển nguồn gen dược liệu hiệu quả và bền vững.

 


Hà thủ ô đỏ - Fallopia multiflora (Thunb. ex Murray) Haraldson (họ Polygonaceae) và Đảng sâm Việt Nam (Codonopsis javanica (Blume) Hook.f.) là một cây thuốc quí được sử dụng nhiều trong y học cổ truyền ở Việt Nam. Do khai thác quá mức nên trữ lượng hai loài cây thuốc này giảm sút và cả hai loài này đều có tên trong Sách Đỏ Việt Nam, là đối tượng cần bảo tồn. Bên cạnh đó, hiện nay nhu cầu về nguồn nguyên liệu Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam khá lớn mà còn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu.. Để đáp ứng nhu cầu thị trường, nhiều loài cây dược liệu đã được đầu tư nghiên cứu nhằm khai thác, triển khai trồng để chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Nhằm khai thác và phát triển hai nguồn gen có giá trị kinh tế cao này cũng như xây dựng được qui trình khai thác, nhân giống, trồng trọt, chế biến dược liệu Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam theo tiêu chí GACP tạo nguồn nguyên liệu làm thuốc, nhóm nghiên cứu do TS. Phạm Thanh Huyền, Viện Dược liệu - Bộ Y tế đứng đầu đã tiến hành thực hiện đề tài “Khai thác và phát triển nguồn gen Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam làm nguyên liệu sản xuất thuốc”.

Qua quá trình triển khai thực hiện đề tài, chúng tôi thu được các kết quả như sau: 
1. Đã tiến hành điều tra, khảo sát ở một số vùng của 12 tỉnh/thành phố thu thập được tổng số 54 tiêu bản, 50 mẫu ADN, 68 mẫu dược liệu phục vụ nghiên cứu đánh giá chất lượng và 23 mẫu vật trưng bày. 
2. Đã xác định được đặc điểm nông sinh học của nguồn gen Hà thủ ô đỏ và Đảng sâmViệt Nam phục vụ công tác khai thác và phát triển nguồn gen: đặc điểm hình thái, giải phẫu, sinh thái, khả năng tái sinh, sinh trưởng phát triển... 
- Đã xác định được loài Hà thủ ô đỏ ở Việt Nam có 3 thứ: Fallopia multiflora var. multiflora; F. mutiflora var. angulata và F. multiflora var. ciliinervis. 
- Đã đánh giá mức độ đa dạng của nguồn gen Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam đạt ở mức đa dạng trung bình do kích thước quần thể nhỏ.Sử dụng chỉ thị RAPD-PCR đã xác định được một số chỉ thị đặc trưng và có sự tương đồng với chỉ thị hình thái. 
- Tuyển chọn được các nguồn gen có hàm lượng hoạt chất cao làm nguyên liệu nhân giống: 
+ Hà thủ ô đỏ: nguồn gen ở Hà Giang, Hưng Yên có hàm lượng hoạt chất trên 3%. 
+ Đảng sâm Việt Nam: nguồn gen ở Kon Tum, Sơn La, Đà Lạt, Quảng Nam có hàm lượng saponin trên 3%.
3. Ghi nhận được các điểm phân bố và xây dựng được bản đồ phân bố của hai loài: 
- Hà thủ ô đỏ:Phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi Tây - Bắc, gồm: Hà Giang, Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Hòa Bình, Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn, Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình, Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn. 
- Đảng sâm Việt Nam: Phân bố rải rác khắp các tỉnh miền núi phía bắc, bao gồm: Hà Giang, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn, Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình. Ở các tỉnh phía nam, cây mọc tương đối tập trung xung quanh núi Ngọc Linh, thuộc tỉnh Kon Tum, Quảng Nam và ở cao nguyên Lang Bian - Lâm Đồng. Ngoài ra, Đảng sâm Việt Nam cũng gặp ở một số vùng núi cao ở tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị… 
4. Đã xây dựng được qui trình khai thác, nhân giống, trồng trọt, thu hoạch và sơ chế Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam theo tiêu chí GACP. 
5. Xây dựng được tiêu chuẩn dược liệu Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam. Dược liệu trồng có chất lượng đảm bảo theo Dược điển Việt Nam IV. 
- Tiêu chuẩn cơ sở của Hà thủ ô đỏ dựa theo các tiêu chí trong chuyên luận “Hà thủ ô đỏ”, DĐVN IV tr.348-349 có nâng cấp chỉ tiêu định tính với chất đối chiếu là THSG và chỉ tiêu định lượng THSG không thấp hơn 1% bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao. TCCS Hà thủ ô đỏ bổ sung thêm chỉ tiêu hàm lượng kim loại nặng. 
- Tiêu chuẩn cơ sở dược liệu Đảng sâm Việt Nam đã được nâng cấp chỉ tiêu định tính nhóm saponin stereroid, thêm chất đối chiếu α-spinasterol 3-O-β-D-glucopyranosid. Chỉ tiêu định lượng chất chiết được trong nước đề xuất ở mức trên 50 % (so với mức đề ra lớn hơn 2,5 %) trong dược điển Việt Nam IV hiện tại. 
6. Xây dựng được 2 vườn giống gốc và nhân giống tạo được 430.000 cây giống Hà thủ ô đỏ và 630.000 cây giống Đảng sâm để phục vụ trồng 2 mô hình trồng Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam theo GACP-WHO theo qui trình đã nghiên cứu tại xã Sơn Đông, Sơn Tây, Hà Nội và xã Măng Cành, huyện KonPlong, tỉnh Kon Tum (5 ha/mô hình). 
7. Qua thực hiện đề tài, việc áp dụng qui trình trồng Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam có thể thực hiện được trên quy mô lớn đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho sản xuất thuốc. 

Nhóm nghiên cứu cũng kiến nghị cho phép tiếp tục triển khai ứng dụng quy trình khai thác, trồng trọt và chế biến Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam trên diện rộng. Đẩy mạnh việc sản xuất giống chất lượng của 2 loài để cung cấp cho thị trường. Hoàn thiện hồ sơ công nhận giống 2 loài Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm Việt Nam. 

Như vậy, những kết quả nghiên cứu về tính đa dạng trong loài Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm (hình thái, năng suất, chỉ thị ADN) là những đóng góp mới về mặt khoa học. Đồng thời chọn được giống Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm phù hợp để phát triển rộng rãi. Việc xây dựng được Qui trình kỹ thuật khai thác, trồng trọt, thu hoạch và chế biến theo tiêu chí GACP cũng là đóng góp mới về mặt khoa học ở trong nước và trên thế giới. Ngoài ra, Hà thủ ô đỏ và Đảng sâm là những cây có nhu cầu lớn nên khi trồng hai loài này rộng rãi đã tạo thêm thu nhập cho người nông dân. Góp phần cải thiện đời sống. Đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các công ty kinh doanh Dược và Dược liệu về chủ động nguồn nguyên liệu trong nước và tăng lợi nhuận. 

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu của Đề tài (Mã số 133400/2017) tại Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia.

P.T.T (NASATI)

Trích nguồn "Cục Thông tin KH&CN quốc gia"