Khánh Hòa sở hữu diện tích tự nhiên hơn 8.500km² và diện tích đất nông nghiệp khoảng 662.177ha. Đến năm 2026, tổng đàn dê, cừu trên địa bàn tỉnh đạt 266.452 con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng ước đạt 4.884 tấn.

Có được kết quả này là nhờ dấu ấn của hệ thống khuyến nông trong việc thay đổi tư duy sản xuất của người dân, chuyển từ chăn thả truyền thống sang ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại.

Thay đổi cách nuôi dê, cừu

Đến thăm mô hình nuôi dê của anh Đào Văn Cường tại thôn Hòn Dù, xã Tây Khánh Vĩnh lúc gia đình đang chế biến thức ăn cho dê, chúng tôi mới cảm nhận rõ sự thay đổi căn bản trong tư duy sản xuất của nông dân. Anh Cường vận hành máy nghiền để xay nhuyễn cỏ, rơm rồi phối trộn với cám, bắp theo tỷ lệ 7 phần cỏ, 3 phần tinh. Đây là dự án khuyến nông trung ương do Trung tâm Khuyến nông tỉnh Khánh Hòa chủ trì, giúp người dân chuyển đổi sang mô hình chăn nuôi dê bán công nghiệp để nâng cao năng suất.

Hệ thống chuồng trại của anh Cường thiết kế theo kiểu nhà sàn cao khoảng 1,5m với máng ăn chạy dọc bên ngoài, giúp dễ dàng quản lý khẩu phần và theo dõi sức khỏe vật nuôi. Mô hình này giải quyết triệt để bài toán ô nhiễm môi trường thông qua giàn lưới hứng phân và hệ thống dẫn nước tiểu trực tiếp xuống hầm biogas, kết hợp xử lý bằng men vi sinh nên chuồng trại luôn sạch sẽ, không có mùi hôi.

Anh Cường chia sẻ, dự án được triển khai từ năm 2025 với 42 con dê giống Boer và Bách Thảo ban đầu. Nhờ đặc tính sinh trưởng tốt của giống dê ngoại Boer kết hợp với khả năng thích nghi cao của giống dê nội Bách Thảo, sau tròn 1 năm, đàn dê đã sinh sản thuận lợi và phát triển lên 68 con.

Để chủ động nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng, anh Cường dành 7.000m² đất trồng cỏ năng suất cao như VA06, cỏ Ghine, đồng thời tận dụng bã đậu ủ lên men để thay thế nguồn đạm trong cám công nghiệp.

Bên cạnh cân đối khẩu phần ăn 2 bữa/ngày, ông còn bố trí các tảng đá liếm trong chuồng nhằm bổ sung kịp thời khoáng chất đa, vi lượng và vitamin, giúp đàn dê tăng cường hệ miễn dịch. Sự chuyển dịch sang hướng chăn nuôi khoa học này giúp gia đình nâng cao hiệu quả kinh tế. Dê giống được thương lái thu mua với giá lên đến 250 ngàn đồng/kg (trọng lượng dưới 20kg/con), đồng thời tạo thêm nguồn thu từ việc bán phân dê.

Rời xã Tây Khánh Vĩnh, chúng tôi đến tham quan mô hình nuôi cừu của gia đình ông Tạ Phượng tại thôn Đồng Dày, xã Mỹ Sơn. Ông Phượng cho biết, tham gia dự án thuộc khuyến nông trung ương từ năm 2025 đã giúp gia đình thay đổi hoàn toàn tập quán cũ. Từ mô hình hỗ trợ con giống ban đầu, đến nay đàn cừu của gia đình đã phát triển lên 450 con nhờ chuyển sang dòng cừu Dorper lai chất lượng.

Trước đây, giống cừu bản địa bộc lộ nhiều nhược điểm như vóc dáng nhỏ, chậm lớn, thịt không chắc và dễ bị dị tật do phối giống cận huyết, thời gian nuôi thương phẩm phải kéo dài từ 7 - 8 tháng. Sự xuất hiện của giống cừu Dorper lai đã thay đổi hoàn toàn cục diện nhờ khả năng thích nghi cao, kháng bệnh tốt, phàm ăn và tăng trưởng nhanh.

Thay vì thả rông, ông Phượng áp dụng phương pháp tách đàn, đưa cừu con từ 8 - 10kg vào chuồng nuôi vỗ béo. Chế độ dinh dưỡng được cải thiện rõ rệt thông qua việc bổ sung thức ăn tinh, đá liếm, trồng cỏ chủ động nguồn thức ăn kết hợp tiêm vaccine, tẩy giun sán định kỳ. Phương thức này rút ngắn thời gian nuôi thương phẩm xuống còn 5 tháng, mỗi con đạt trọng lượng từ 35 - 40kg, nặng hơn cừu bản địa từ 3 - 5kg. Hiệu quả kinh tế rất khả quan với giá bán từ 120 - 130 ngàn đồng/kg, sau khi trừ chi phí, mỗi tháng ông thu về khoản lãi ổn định từ 30 - 35 triệu đồng (mỗi lứa từ 16 - 17 con).

Chiến lược xuất khẩu sang thị trường Halal

Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Khánh Hòa cho biết, trước đây, chăn nuôi dê, cừu địa phương chủ yếu dựa vào giống bản địa, chăn thả tự nhiên nên nhỏ, chậm lớn, tỷ lệ xẻ thịt thấp.

Để bứt phá, Trung tâm Khuyến nông Khánh Hòa đã triển khai chương trình cải tạo đàn bằng các giống chất lượng cao như dê Boer chuyên thịt, cừu Dorper lai. Kết quả, trọng lượng sơ sinh và cai sữa của đàn con tăng 20 - 30%. Khi trưởng thành, vật nuôi nặng hơn giống cũ 10 - 15kg/con, tỷ lệ xẻ thịt tăng từ 35% lên 45 - 48%. Đặc biệt, thời gian xuất chuồng rút ngắn từ 10 - 12 tháng xuống còn 6 - 7 tháng, giúp người nuôi quay vòng vốn nhanh, giảm chi phí và hạn chế dịch bệnh.

Bên cạnh con giống, hệ thống khuyến nông đã giải quyết thành công bài toán thiếu hụt thức ăn trong mùa khô hạn tại Cam Lâm, Cam Ranh, Ninh Hòa, Khánh Sơn, Khánh Vĩnh... Bằng cách chuyển giao đồng bộ giải pháp trồng cỏ sinh khối năng suất cao (VA06, Ghine) và phương pháp ủ chua phụ phẩm, đã giúp tạo nguồn thức ăn dự trữ tại chuồng từ 5 - 6 tháng. Vào cao điểm nắng hạn, vật nuôi ăn thức ăn ủ chua vẫn tăng trưởng tốt, kéo giảm tỷ lệ hao hụt đàn từ trên 10% xuống dưới 1,5%.

Mục tiêu chiến lược hiện nay của khuyến nông Khánh Hòa là hướng dẫn, hỗ trợ các hộ nuôi, tổ hợp tác áp dụng quy trình an toàn sinh học để nâng cao chất lượng thịt, xây dựng thương hiệu đặc sản địa phương.

Những năm qua, hệ thống khuyến nông đã lồng ghép hiệu quả các mô hình ở địa phương và dự án trung ương. Cụ thể, chuỗi mô hình nuôi dê sinh sản chất lượng cao (2023 - 2025) tại các xã khó khăn thuộc Khánh Vĩnh, Vạn Ninh, Ninh Hòa, Cam Lâm, Cam Ranh giúp 100% hộ làm chủ kỹ thuật chuồng sàn, tỷ lệ sống của đàn đạt trên 95%.

Song song đó, dự án khuyến nông trung ương về nuôi dê sinh sản gắn với du lịch sinh thái tại Khánh Vĩnh (2023 - 2025) quy mô 315 con đã tạo vùng nguyên liệu đồng đều, tăng giá trị con dê lên 1,5 - 2 lần nhờ cắt giảm trung gian. Dự án nuôi cừu sinh sản thích ứng biến đổi khí hậu vùng Duyên hải Nam Trung Bộ (2024 - 2026) với 32 cừu đực Dorper ngoại và 640 cừu cái cũng tăng hiệu quả kinh tế từ 10 - 15% so với tập quán cũ.

Sự chủ động về nguồn thức ăn và quy trình chăn nuôi an toàn sinh học nghiêm ngặt là cơ sở để UBND tỉnh Khánh Hòa ban hành Đề án "Phát triển sản phẩm dê, cừu thành sản phẩm Halal trên địa bàn tỉnh đến năm 2030" (Quyết định số 1801/QĐ-UBND ngày 29/5). Đề án có tổng kinh phí 200 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ 50 tỷ đồng, vốn xã hội hóa 150 tỷ đồng.

Theo lộ trình, giai đoạn 2026 - 2027, tỉnh tập trung hình thành 5 vùng nuôi dê, cừu đạt chuẩn Halal quy mô 500ha tại các xã Cam An, Phước Hà, Phước Dinh, Bác Ái, Anh Dũng, nâng tổng đàn lên 350 ngàn con, đồng thời xây dựng tối thiểu 1 cơ sở giết mổ tập trung công suất 200 - 300 con/ngày.

Giai đoạn 2028 - 2030, Đề án mở rộng thêm 9 vùng nuôi tại các xã Xuân Hải, Công Hải, Mỹ Sơn, Ninh Hải, Thuận Nam, Bắc Khánh Vĩnh, Tây Khánh Vĩnh, Vĩnh Hải và Phước Hữu, đạt quy mô 1.735ha với tổng đàn 500 ngàn con vào năm 2030.

Sự kết hợp đồng bộ giữa các mô hình khuyến nông và đòn bẩy từ đề án phát triển sản phẩm dê, cừu thành sản phẩm Halal đang tạo diện mạo mới cho chăn nuôi Khánh Hòa, đưa đặc sản dê, cừu địa phương tự tin khẳng định vị thế, vươn thị trường quốc tế.