Biến rơm rạ thành dưỡng chất

U Minh Thượng là vùng trọng điểm sản xuất luân canh 1 vụ tôm, 1 vụ lúa (tôm - lúa) của tỉnh An Giang. Trong đó, xã Vĩnh Hòa với hơn 4.600ha tôm - lúa đã trở thành sinh kế chính của hàng ngàn hộ dân. Tuy nhiên, người dân thường gặp khó khăn trong việc thu gom, xử lý rơm rạ sau thu hoạch lúa để bắt đầu vụ nuôi tôm mới.

Theo tập quán lâu nay, rơm rạ thường được đốt trực tiếp trên đồng hoặc ngâm nước rồi xả ra môi trường. Cách làm này tuy nhanh nhưng để lại nhiều hệ lụy. Nước ngâm rơm rạ trong điều kiện yếm khí chuyển sang màu đen, bốc mùi hôi do tích tụ các hợp chất hữu cơ và khí độc. Khi xả ra kênh rạch, nguồn nước này làm giảm oxy hòa tan, gây sốc môi trường và có thể khiến các loài thủy sinh chết hàng loạt.

Từ thực tế đó, Trung tâm Khuyến nông An Giang phối hợp với Công ty TNHH Môi trường và Dịch vụ TMH triển khai mô hình sử dụng chế phẩm sinh học R3 để xử lý rơm rạ ngay tại ruộng. Giải pháp này không loại bỏ nguồn hữu cơ mà tận dụng quá trình phân hủy có kiểm soát, vừa giữ lại dinh dưỡng, vừa hạn chế phát sinh khí độc.

Mô hình được thực hiện tại ấp Cạn Ngọn A, xã Vĩnh Hòa trên diện tích 3ha của hộ ông Lê Trung Kiên. Là người theo dõi mô hình, ông Trần Hà Quang Dự, cán bộ kỹ thuật Phòng Khuyến ngư - Trung tâm Khuyến nông An Giang cho biết, sau thu hoạch lúa, nông dân bơm nước vào ruộng, bổ sung chế phẩm sinh học R3, đồng thời kết hợp bón vôi, dolomite để ổn định pH và theo dõi các chỉ tiêu môi trường.

Chỉ sau khoảng 2 - 3 tuần, nước trong ruộng chuyển sang màu trà, không còn mùi hôi, các chỉ tiêu pH, độ kiềm đều nằm trong ngưỡng an toàn cho tôm phát triển. Quan trọng hơn, quy trình này giúp người dân không phải ngâm - xả nước nhiều lần như trước, từ đó giảm chi phí bơm tát, tiết kiệm công lao động và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường xung quanh.

Gia tăng giá trị sinh thái

Không chỉ cải thiện môi trường, việc ứng dụng chế phẩm sinh học còn tạo ra nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào cho tôm nuôi. Khi rơm rạ được phân hủy, hệ vi sinh vật phát triển mạnh, hình thành mùn bã hữu cơ, tảo và sinh vật phù du, đây chính là nguồn dinh dưỡng tự nhiên giúp tôm tăng trưởng tốt hơn.

Ông Lê Trung Kiên, hộ trực tiếp tham gia mô hình cho biết, nhờ xử lý bằng vi sinh, ruộng nuôi có thể thả tôm giống ngay từ đợt lấy nước đầu tiên, rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị. Trong quá trình nuôi, tôm phát triển đồng đều, tỷ lệ sống cao, hệ số chuyển đổi thức ăn thấp, cho thấy hiệu quả sử dụng thức ăn được cải thiện rõ rệt so với phương pháp truyền thống.

Mô hình được triển khai theo hướng đa canh, kết hợp nuôi tôm nước lợ với cua biển trên cùng diện tích. Sau 55 ngày thả nuôi, ông Kiên đã thu tỉa được 920kg tôm, kích cỡ trung bình 92 con/kg, bán với giá 96.000 đồng/kg, tổng thu hơn 88 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận bước đầu đạt trên 26 triệu đồng.

Tuy nhiên, đây mới là hiệu quả kinh tế giai đoạn đầu của vụ nuôi. Thời gian còn lại kéo dài khoảng 3 tháng, nông dân tiếp tục thu tỉa nhiều đợt, đồng thời khai thác thêm giá trị từ cua biển nuôi ghép, hứa hẹn mang lại nguồn thu cao hơn đáng kể.

Bà Nguyễn Thị Minh, Giám đốc Công ty TNHH Môi trường và Dịch vụ TMH cho biết, chế phẩm R3 chứa các chủng vi sinh có lợi, giúp phân hủy nhanh rơm rạ ngay tại ruộng. So với phương pháp truyền thống, giải pháp sinh học không chỉ giảm công lao động mà còn giữ lại dinh dưỡng trong đất, tạo nền tảng sinh thái thuận lợi cho tôm, cua phát triển.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp theo hướng sinh học đang trở thành hướng đi tất yếu. Không chỉ giải quyết bài toán môi trường, giải pháp này còn góp phần nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích, giúp mô hình tôm - lúa ở U Minh Thượng phát triển theo hướng xanh, bền vững và thích ứng tốt hơn với điều kiện tự nhiên.