Ở nhiều quốc gia, nông nghiệp đô thị được coi là trụ cột của quy hoạch phát triển. Singapore tận dụng mái nhà, sân thượng và bãi đậu xe nhiều tầng để trồng rau công nghệ cao, đặt mục tiêu tự cung tự cấp 30% lương thực vào năm 2030. Nhật Bản phát triển các mô hình "trang trại trong nhà" được hỗ trợ bởi Trí tuệ Nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT), trong khi Hà Lan tích hợp nông nghiệp nhà kính ngay tại các trung tâm đô thị, tạo ra một trong những ngành nông nghiệp bền vững hàng đầu thế giới mặc dù diện tích đất đai hạn chế.

Trong khi đó, tại Việt Nam, quá trình phát triển vẫn còn nhiều rào cản: khung chính sách cho nông nghiệp đô thị chưa hoàn thiện; việc tiếp cận công nghệ còn khó khăn, chi phí đầu tư cao; thị trường tiêu thụ chưa ổn định; cơ sở hạ tầng đô thị chưa được thiết kế để tích hợp không gian nông nghiệp; mối liên kết giữa các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp và người dân còn yếu.

Ông Phạm Ngọc Tuấn, Giám đốc Công ty Cổ phần Bình Điền Mekong, cho biết, nông nghiệp đô thị đang trở thành xu hướng tất yếu, không chỉ cung cấp thực phẩm sạch mà còn tạo ra không gian xanh, nâng cao chất lượng cuộc sống, khai phá giá trị kinh tế mới.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng và Cần Thơ, các mô hình như nông trại trên mái nhà, rau thủy canh, khí canh, hay nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái đang hiện thực hóa tầm nhìn về một đô thị hiện đại, hài hòa với thiên nhiên. Những mô hình này góp phần giảm bức xạ nhiệt, hấp thụ CO2, cải thiện vi khí hậu và tạo ra các cơ hội kinh tế cho cư dân.

Để nông nghiệp đô thị thực sự trở thành “trụ cột xanh”, theo ông Phạm Ngọc Tuấn, cần có sự hợp tác lâu dài giữa doanh nghiệp cung cấp vật tư, giải pháp kỹ thuật và người dân.

Tiến sĩ Nguyễn Hải An, Giám đốc Trung tâm Công nghệ Sinh học Thành phố Hồ Chí Minh, nhận định công nghệ sinh học đang trở thành "chìa khóa" cho nông nghiệp đô thị. Những tiến bộ như CRISPR, các giống cây trồng chịu hạn, chịu mặn, và các vi sinh vật phân hủy chất thải trong hệ thống aquaponics giúp tăng năng suất lên 20-30%, đồng thời giảm tiêu thụ nước và năng lượng.

Các nghiên cứu cho thấy công nghệ sinh học giúp giảm 40% lượng hóa chất bảo vệ thực vật, tiết kiệm 15–20% chi phí vận hành, kéo dài thời hạn sử dụng của nông sản và giảm tổn thất sau thu hoạch tới 45%. Trong các mô hình canh tác thẳng đứng, năng suất có thể tăng gấp nhiều lần và lượng khí thải CO2 được giảm đáng kể nhờ rút ngắn thời gian vận chuyển.

Bên cạnh những lợi ích về kinh tế và môi trường, công nghệ sinh học còn tạo ra việc làm mới, tăng khả năng tự cung tự cấp lương thực và cải thiện dinh dưỡng cho cộng đồng đô thị. Tuy nhiên, TS. Nguyễn Hải An cho rằng để tận dụng tốt hơn các công nghệ mới, thành phố cần hoàn thiện khung pháp lý cho sinh vật biến đổi gen (GMO), hỗ trợ khởi nghiệp và tăng cường truyền thông để giải quyết các vấn đề xã hội.

Về Thành phố Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Nguyễn Hải An nhận định rằng thành phố này đang mất khoảng 20% ​​diện tích đất nông nghiệp, chịu ảnh hưởng nặng nề của ô nhiễm không khí và biến đổi khí hậu; do đó, công nghệ sinh học là một cơ hội chiến lược. Các dự án như Khu Nông nghiệp Công nghệ cao Củ Chi đã giúp tăng năng suất rau sạch lên 40%.

Theo dự báo của Earmonaut và FAO, đến năm 2030, TP.HCM có thể đáp ứng 30% nhu cầu lương thực đô thị thông qua ứng dụng công nghệ sinh học, góp phần hiện thực hóa các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Việt Nam, đặc biệt là SDG 2 (Xóa đói) và SDG 11 (Thành phố và Cộng đồng Bền vững).

Với hành động quyết liệt, từ việc cập nhật quy hoạch, hỗ trợ tài chính đến đo lường tiến độ thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG), TS Nguyễn Hải An tin rằng TP.HCM có thể trở thành hình mẫu cho các đô thị đang phát triển ở châu Á, giảm thiểu rủi ro chuỗi cung ứng và tạo ra hàng nghìn việc làm chất lượng cao.

Theo TS Trần Đình Lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm, diện tích không gian xanh công cộng tại TP.HCM chỉ khoảng 0,55m²/người, thấp hơn đáng kể so với các thành phố lớn trong khu vực. Trong giai đoạn 2020-2025, thành phố đã trồng 42.500 cây xanh và bổ sung 237 ha công viên, nhưng con số này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của một đô thị hơn 10 triệu dân.

Tiến sĩ Lý nhấn mạnh, không gian xanh phải trở thành tiêu chí bắt buộc trong quy hoạch, chứ không chỉ là khẩu hiệu. Nông nghiệp đô thị cần được nâng lên tầm chiến lược, bao gồm các trang trại trong trung tâm thương mại, trang trại thẳng đứng, vườn cộng đồng trong khu dân cư, hay mô hình trang trại trong trung tâm thương mại, như nhiều thành phố châu Á đã và đang áp dụng.

Đồng quan điểm, ông Lại Thanh Nam, Chủ tịch Liên hiệp Khoa học và Công nghệ Xanh Việt Nam, cho rằng nông nghiệp đô thị phải được xem là hạ tầng thiết yếu cho một đô thị đáng sống. Mỗi mét vuông dải cây xanh, mái nhà, ban công, vườn cộng đồng, hay đất trống đều có thể trở thành nơi trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, lắp đặt tháp rau, hay các mô hình thủy canh.

Ông Lại Thanh Nam cho biết: "Nông nghiệp đô thị cung cấp thực phẩm tươi sống tại địa phương, giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng dài, góp phần giảm nhiệt độ đô thị, cải thiện chất lượng không khí, tăng cường kết nối cộng đồng và tạo ra môi trường giáo dục thiết thực cho trẻ em".

Tại hội thảo, các chuyên gia nhận định nông nghiệp đô thị là xu hướng tất yếu, góp phần tạo nên không gian xanh, cải thiện môi trường, khí hậu và chất lượng cuộc sống. Phát triển bền vững đòi hỏi phải lồng ghép chiến lược nông nghiệp vào quy hoạch, ứng dụng công nghệ cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và áp dụng nền kinh tế tuần hoàn. Cộng đồng đóng vai trò trung tâm, nơi mỗi cư dân đều có thể tự sản xuất, tự tạo việc làm và hưởng lợi trực tiếp từ không gian xanh. Đồng thời, các chính sách, đào tạo, nghiên cứu và truyền thông hiệu quả phù hợp sẽ là nền tảng để nông nghiệp đô thị trở thành trụ cột xanh đích thực của các đô thị hiện đại.