Trục tăng trưởng của ngành tôm đang dịch chuyển

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu tôm tháng 2 đạt gần 310 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế 2 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 690 triệu USD, tăng 20%.

So với mức tăng 22% của tháng 1, nhịp tăng trong tháng 2 đã chậm lại, phản ánh khá rõ yếu tố mùa vụ khi kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn một phần hoạt động chế biến, giao hàng. Dù vậy, mức tăng gần 20% trong 2 tháng đầu năm vẫn cho thấy đơn hàng tôm của Việt Nam đang duy trì xu hướng tích cực hơn so với cùng kỳ năm trước.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường dẫn đầu nhập khẩu tôm của Việt Nam, với kim ngạch 2 tháng đầu năm đạt 298 triệu USD, tăng 61% so với cùng kỳ. Nếu tính cả Trung Quốc và Hồng Kông, tổng kim ngạch đạt 309 triệu USD, tăng 58%, chiếm tới 45% tổng giá trị xuất khẩu tôm của cả nước.

Ngược lại, thị trường Hoa Kỳ ghi nhận xu hướng sụt giảm, với kim ngạch chỉ đạt gần 60 triệu USD, giảm 22% so với cùng kỳ. Nhật Bản đạt 70 triệu USD, tăng nhẹ 1%, trong khi Hàn Quốc đạt 41 triệu USD, giảm 14%. Trong khi đó, EU tiếp tục là điểm sáng với kim ngạch 2 tháng đạt 77 triệu USD, tăng 28%.

Nếu xét theo quy mô lũy kế, sau Trung Quốc là EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Điều này cho thấy trục tăng trưởng của ngành tôm đầu năm 2026 đang dịch rõ hơn về phía Trung Quốc và EU, trong khi Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn thận trọng hơn.

Nhóm tôm hùm đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới

Điểm đáng chú ý trong cơ cấu sản phẩm tôm xuất khẩu của Việt Nam 2 tháng đầu năm là sự bứt phá mạnh mẽ của nhóm tôm hùm. Kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt 259 triệu USD, tăng 65% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, tôm hùm xanh đạt 206 triệu USD, tăng 32% so với cùng kỳ năm trước. Tôm hùm bông đạt gần 1,3 triệu USD, tăng 43%. Tôm hùm các loại khác đạt 52 triệu USD, tăng 6.138%.

Trong khi đó, tôm chân trắng vẫn là mặt hàng chủ lực với 341,5 triệu USD, chiếm 49,5% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm, chỉ tăng 4,5%. Tôm sú đạt 44,6 triệu USD, tăng 13%. Như vậy, tăng trưởng chung gần 20% của toàn ngành tôm đầu năm 2026 không còn đến chủ yếu từ tôm chân trắng như thông lệ, mà có sự đóng góp rất đáng kể từ nhóm tôm hùm và các sản phẩm tôm loại khác như tôm càng (+142%), tôm càng xanh (+199%), tôm vằn (+466%).

Sự tăng mạnh của tôm hùm cũng giúp lý giải vì sao thị trường Trung Quốc tăng đột biến. Đây là thị trường tiêu thụ lớn đối với các sản phẩm tươi sống, giá trị cao, đặc biệt trong giai đoạn trước và sau Tết Nguyên đán. Trong bối cảnh nhu cầu tại thị trường này phục hồi tốt, nhóm tôm hùm đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới, bổ sung cho vai trò truyền thống của tôm chân trắng.

Bức tranh 2 tháng đầu năm 2026 cho thấy xuất khẩu tôm Việt Nam vẫn đang giữ được đà tăng, nhưng cấu trúc tăng trưởng đã có nhiều thay đổi. Trung Quốc đang là thị trường dẫn dắt rõ nhất, EU giữ nhịp tích cực, còn Hoa Kỳ đang còn nhiều khó khăn. Ở góc độ sản phẩm, tôm hùm đã nổi lên như nhân tố tăng trưởng đặc biệt quan trọng, trong khi tôm chân trắng vẫn giữ vai trò nền tảng nhưng không còn là động lực duy nhất.

Bước sang tháng 3, khi hoạt động sản xuất và giao hàng trở lại bình thường sau kỳ nghỉ Tết, xuất khẩu tôm có thể phục hồi tốt hơn về nhịp giao dịch. Tuy nhiên, dư địa tăng mạnh sẽ không dễ, bởi thị trường Hoa Kỳ vẫn chịu sức ép từ thuế chống bán phá giá, thuế nhập khẩu bổ sung và các yêu cầu kiểm soát kỹ thuật ngày càng chặt chẽ. Trong bối cảnh đó, khả năng duy trì tăng trưởng của ngành tôm sẽ phụ thuộc nhiều vào việc tận dụng tốt nhu cầu tại Trung Quốc, giữ ổn định thị phần tại EU; đồng thời phát huy lợi thế của nhóm sản phẩm giá trị gia tăng, nhóm sản phẩm giá trị cao như tôm hùm trong cơ cấu xuất khẩu.